[Externer Link] Webseite - Autonome Provinz Bozen - Südtirol

Da passa 75 ani incà l sistem paritetich te scola

22.05.2024

La scola paritetica, n ejëmpl dl multilingualità vivuda.

Ti plu che 75 ani passei ie la scoles di luesc ladins dla Provinzia de Bulsan deventedes ejëmpli de multilinguism vivù. (Foto: Oskar Verant)
Ti plu che 75 ani passei ie la scoles di luesc ladins dla Provinzia de Bulsan deventedes ejëmpli de multilinguism vivù. (Foto: Oskar Verant)

Tla valedes ladines dolomitiches, che ie do la rata desman, se muova la scola bele da giut incà tl raport de tenscion danter l naziunalism talian y chël tudësch, cun descuscions contraverses. Cieche ie segur ie che n ne à mei cunscidrà sun mesura i bujëns y la rejons dla pitla mendranza ladina. 

Na prima pruposta per na scola paritetica ladina ie unida fata da na pitla grupa de zitadins che univa ora dal ciamp dla scola y dl’aministrazion, che se à ancuntà tl 1945 a Picolin per abiné na soluzion che tenisse cont di bujëns y dla cuestions particuleres che tacova adum cun la scola per i ladins. Ai 27 de agost dl 1948 iel unì dat ora na urdenanza dal minister talian Guido Gonella, cun chël che l nasciova l model de scola paritetich tla scola elementera de Gherdëina y dla Val Badia.  

Pra l model paritetich che ie n droa tla scoles dla valedes ladines, vën una na pert dl nseniamënt fat per talian, l’autra pert per tudësch. Permò do l ann 1948 vën la rujeneda ladina tëuta ite tl nseniamënt. Tl prim fòvel mé puecia ëures al ann. Chësc model de scola dassova fé avëi n balanz danter la rujenedes de nseniamënt talian y tudësch y dé tl medemo mumënt n cuntribut per l mantenimënt y svilup dla rujeneda y cultura ladina. L manejamënt cris ora se à desmustrà drët: ti passa 75 ani passei iel unit a s‘l dé na didatica plurilinguala particulera, che porta a na cumpetënza scialdi granda pra la sculées y i sculeies, coche l vën nce for inò desmustrà da evaluazions periodiches.  

La scola paritetica à dal ann 1975 incà na si Ntendënza, dal 1987 incà nce n si Istitut Pedagogich, tramedoi cun sënta a Bulsan. Per la furmazion di nsenianc y dla nseniantes de rujeneda ladina iel unì metù su tl ann 1988 pra la Università Liedia de Bulsan na repartizion a pert tla strutura dla Scienzes de Furmazion a Persenon. Do l ann 2018 ie la Direzion de Furmazion y de Cultura Ladina unida urganiseda da nuef cun si repartizions y ufizies, for cun la finamira dan ai uedli de ti jì ancontra l plu che la va ai bujëns furmatifs tla valedes ladines y njenië ca material adatà per l nseniamënt te plu lingac. La scoles autes tla valedes ladines de Südtirol ie al mumënt la sëules tla provinzia de Bulsan che ie bones de njenië ca si sculeies per l niveau C1 dl ejam de trilinguism.  

L assessëur ladin per la scola di luesc ladins lauda duta chëles y duc chëi che à laurà y lëura tl ciamp dla scola, dantaldut per si gran mpëni: „Cun Vosc lëur de gran valuta, Vosc idealism y Vosta criatività à la scola di luesc ladins dla provinzia de Bulsan arjont l livel che la à ncuei, n ejëmpl dl multilingualità vivuda, che njënia ca la junanza per l daunì. Da oradecà nes cëli cun gran marueia y cunscidrazion!“ 

san/dl

Sie finden uns hier

Abonnieren

Jede gedruckte Ausgabe: Kostenlos in Ihrem Briefkasten

Jetzt bestellen

Stets informiert per Newsletter: Keine Online-Ausgabe verpassen

Abonnieren

Redaktion

Presserechtlich verantwortlich:
Margit Piok (pio)

Koordination: Monika Pichler (mpi), Maurizio Di Giangiacomo (mdg)
Redaktion: Maja Clara (mac), Elisa Egidio (ee), Carmen Kollmann (ck), Thomas Laconi (tl), Gabriel Marciano (gm), Ursula Pirchstaller (pir), Angelika Schrott (san), Katharina Trocker (kat).


Kontakt

44. Agentur für Presse und Kommunikation
Landhaus 1, Silvius-Magnago-Platz 1
39100 Bozen
Tel. +39 0471 41 22 10